Jak odkazić ziemię po zarazie ziemniaczanej pomidorów?

Po zarazie ziemniaczanej na pomidorach trzeba najpierw usunąć wszystkie porażone resztki, odkazić narzędzia i konstrukcję, a samą glebę oczyścić metodą termiczną, biologiczną lub punktowo chemiczną. W warunkach ogrodowych najbezpieczniej stosuje się solaryzację, gorącą wodę, parę oraz poplony fitosanitarne. Więcej o sposobach odkażania i regeneracji ziemi przeczytasz w dalszej części artykułu.

Dlaczego ziemia po pomidorach wymaga odkażania?

Choroba wywoływana przez Phytophthora infestans potrafi zniszczyć rośliny nawet w kilka dni. Do infekcji może dojść już przy 3°C, a najszybszy rozwój patogenu następuje w temperaturze około 20°C. W takich warunkach zarodniki kiełkują w ciągu 2–3 godzin, a wilgoć utrzymująca się na liściach przez 3–4 dni wystarcza, by grzyb zaczął się intensywnie namnażać.

Na pomidorach pojawiają się szare, nieregularne plamy, które brunatnieją i powodują zamieranie pędów. Na granicy tkanek chorych i zdrowych można zauważyć białawy nalot. Podobne problemy wywołują także alternarioza i szara pleśń. Fytoftoroza nie ogranicza się wyłącznie do liści – jej zarodniki pływkowe mogą przemieszczać się razem z wodą i zakażać kolejne rośliny z rodziny psiankowatych.

Zarodniki Phytophthora infestans potrafią zachować zdolność kiełkowania nawet przez kilkanaście miesięcy, dlatego samo usunięcie chorych krzaków nie wystarczy.

Od czego zacząć porządkowanie grządki?

Zanim zaczniesz odkażać glebę, musisz dokładnie oczyścić stanowisko. Wszystkie porażone krzaki pomidorów trzeba wyrwać razem z korzeniami. Nie wrzucaj ich do domowego kompostownika, ponieważ w zwykłej pryzmie temperatura może być zbyt niska, by zniszczyć chorobotwórcze zarodniki.

Jak usuwać porażone rośliny?

Bezpieczne usunięcie resztek po pomidorach obejmuje kilka czynności:

• wyrwanie chorych krzaków razem z bryłą korzeniową,
• wyzbieranie opadłych liści, owoców i drobnych pędów,
• usunięcie chwastów, zwłaszcza psianki czarnej i lulka czarnego,
• wygrabienie wierzchniej warstwy gleby wokół stanowiska.

Zebrany materiał potraktuj jak odpad zielony albo spal, jeśli pozwalają na to lokalne przepisy. W małym, przydomowym kompostowniku nie ma pewności, że patogeny zginą, dlatego lepiej zrezygnować z kompostowania.

Czy narzędzia i tyczki trzeba dezynfekować?

Tak, zarodniki mogą zimować na tyczkach, sznurkach, nożycach i łopatach. Wszystkie podpory umyj roztworem mydła potasowego, a drobne narzędzia zdezynfekuj alkoholem lub roztworem nadmanganianu potasu. Sznurki, którymi podwiązywałeś pomidory, wyrzuć. Jeżeli uprawa była prowadzona w szklarni, umyj również jej wewnętrzne ściany i elementy konstrukcji preparatem na bazie nadtlenku wodoru albo mydła potasowego.

Jakie naturalne sposoby odkażania gleby sprawdzają się najlepiej?

Po usunięciu resztek można przejść do właściwego odkażania ziemi. Metody naturalne mają tę przewagę, że nie niszczą całkowicie życia biologicznego w podłożu, a jednocześnie pozwalają ograniczyć liczbę zarodników. Wybór konkretnej techniki zależy od pory roku, wielkości grządki oraz siły infekcji.

Solaryzacja gleby

To jedna z najtańszych i najprostszych metod, ale wymaga ciepłych, słonecznych dni. Ziemię należy obficie podlać i szczelnie przykryć przezroczystą folią na okres od 2–3 tygodni do 4–6 tygodni. W słoneczne dni temperatura pod folią potrafi przekroczyć 45–50°C, co niszczy większość patogenów w wierzchniej warstwie. Folia musi być dobrze dociśnięta na brzegach, aby ciepło nie uciekało.

Gorąca woda i para wodna

W mniejszych szklarniach, tunelach i donicach sprawdza się polewanie podłoża wodą o temperaturze 60–70°C. Po zabiegu grządkę warto od razu przykryć folią. Można też użyć parownicy lub generatora pary, wkładając dyszę pod folię. Dzięki temu giną zarodniki, a struktura gleby nie zostaje gwałtownie zniszczona. Ten sposób jest wygodny zwłaszcza jesienią, gdy solaryzacja nie ma już odpowiedniej siły.

Rośliny fitosanitarne i preparaty mikrobiologiczne

Wysiew poplonów to naturalna biofumigacja. Rośliny wydzielają związki ograniczające rozwój patogenów, a ich korzenie poprawiają strukturę gleby. Do najczęściej polecanych należą:

• gorczyca biała,
• facelia błękitna,
• gryka,
• bobik,
• łubin wąskolistny,
• nagietek.

Rośliny przyoraj lub zetnij, zanim zakwitną, i pozostaw jako zielony nawóz. Oprócz poplonów możesz zastosować preparaty zawierające pożyteczne grzyby z rodzaju Trichoderma oraz Pythium oligandrum. Konkurują one z patogenami o przestrzeń wokół korzeni, a niektóre z nich pasożytują na zarodnikach chorobotwórczych lęgniowców.

Podstawowa zasada po zarazie ziemniaczanej brzmi: najpierw usuń wszystkie porażone resztki, potem odkaż glebę, a na końcu zasiedl ją pożytecznymi mikroorganizmami.

Kiedy wybrać metody termiczne i chemiczne?

Gdy choroba zniszczyła większość uprawy, naturalne sposoby mogą okazać się niewystarczające. Wtedy warto wspomóc się silniejszymi metodami termicznymi lub preparatami przeznaczonymi do odkażania podłoża. Intensywne działanie niszczy nie tylko patogeny, lecz także pożyteczne bakterie, grzyby i dżdżownice, dlatego po takim zabiegu glebę trzeba ponownie zasiedlić.

Porównanie podstawowych technik wygląda następująco:

Termiczne niszczenie zarodników

Solaryzację najlepiej przeprowadzać w najcieplejszych miesiącach, kiedy słońce mocno nagrzewa folię. W warunkach jesiennych sprawdzi się gorąca woda i para wodna. W obu przypadkach ziemię trzeba wcześniej oczyścić i wyrównać, a po zabiegu dać jej czas na odbudowę mikroflory. W donicach i skrzyniach najłatwiej wymienić podłoże na świeże, a stare można odkazić parą lub zalać gorącą wodą.

Chemiczne odkażanie gleby

W sprzedaży dostępne są gotowe preparaty do odkażania gleby, najczęściej w postaci granulek lub koncentratów. Po rozsypaniu lub rozcieńczeniu stosuje się je zgodnie z etykietą, a grządkę przekopuje, podlewa i przykrywa folią. Do podlewania gleby wykorzystuje się również roztwór siarczanu miedzi. W kuracji zapobiegawczej wystarczy stężenie 1%, natomiast po silnej zarazie stosuje się roztwór 3–5%. Po takim zabiegu lepiej odczekać co najmniej jeden sezon, zanim posadzisz w tym miejscu warzywa jadalne.

Jak zapobiegać nawrotom choroby w kolejnym sezonie?

Po odkażeniu gleba potrzebuje regeneracji. Warto zastosować kompost, dobrze przefermentowany obornik lub zielony nawóz. Te dodatki wprowadzają pożyteczne bakterie i grzyby, które naturalnie ograniczają populację patogenów. Pomidory mają duże potrzeby pokarmowe i potrafią silnie wyjałowić podłoże, dlatego odbudowa materii organicznej to bardzo ważny etap.

W miejscu po pomidorach przez co najmniej 3–4 lata nie sadź roślin z rodziny psiankowatych, czyli pomidorów, ziemniaków, papryki ani bakłażana. Zamiast tego wybierz warzywa o mniejszych wymaganiach pokarmowych:

• marchew,
• pietruszkę,
• seler,
• sałatę,
• rzodkiewkę,
• fasolę lub groch.

W szklarni i tunelu foliowym dbaj o regularne wietrzenie. Duże różnice temperatury między dniem a nocą sprzyjają skraplaniu się pary wodnej na liściach, a to z kolei ułatwia kiełkowanie zarodników. Podlewaj pomidory bezpośrednio do gleby, omijając liście, a dolne liście usuwaj lub izoluj ściółką, żeby nie dotykały ziemi. Późną jesienią można też przeprowadzić wapnowanie – na glebach lekkich co dwa lata, na ciężkich co cztery lata. Wiosną, przed sadzeniem, można profilaktycznie stosować preparaty miedziowe, ale nie zastąpią one zmianowania.